Pazarda tüketici hakları: sorun olursa ne yapmalı?

Pazardan aldığınız ürün de 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındadır. Mal ayıplı çıkarsa iade, bedelden indirim ya da ayıpsız olanıyla değiştirme isteyebilirsiniz; etiket fiyatı ile istenen fiyat farklıysa sizin lehinize olan fiyat uygulanır. Sorunu önce satıcıyla, sonra pazar yerindeki zabıtayla çözmeyi deneyin; sonuç alamazsanız 2026 yılında 186.000 TL'nin altındaki her uyuşmazlık için tüketici hakem heyetine yazılı başvuru yapabilirsiniz. Nereye başvuracağınızı bilmiyorsanız ALO 175 Tüketici Danışma Hattı sizi doğru makama yönlendirir.

Pazarda satıcının uyması gereken kurallar

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik, tüketiciyi doğrudan ilgilendiren kuralları sayar. Satıcı:

• malları gıda güvenilirliğine, kalite ve standardına, teknik ve hijyenik şartlara uygun sunmak zorundadır (md. 19/3-a);
• hileli olarak karışık ya da standarda aykırı mal satamaz (md. 19/3-b);
• aynı kap ya da ambalaja farklı kalitede mal ya da üzerinde yazandan az mal koyamaz (md. 19/3-c);
• çevreyi rahatsız edecek biçimde satış yapamaz, alıcıya sözlü ya da fiilî kötü muamelede bulunamaz (md. 19/3-ç);
• her mal çeşidi için Ek-3'e uygun fiyat etiketi kullanır (md. 20);
• muayeneli, damgalı elektronik terazi kullanır ve ekranı size dönük koyar (md. 21);
• satış yeri numarasını gösteren tanıtım levhasını görünür bir yere asar (md. 17/1-a) ve belediyenin verdiği kimlik kartını yakasına takar (md. 28).

Bu kuralların ayrıntısını fiyat etiketi ve künye ile terazi ve tartı rehberlerinde bulabilirsiniz.

Ayıplı mal: kanun ne diyor?

Kanun'un 8. maddesine göre ayıplı mal, teslim anında sözleşmeye uygun olmayan ya da objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımayan maldır. Etiketinde yazan özelliği taşımayan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan mal da ayıplı sayılır. Pazar alışverişinde bunun somut karşılıkları şunlar olabilir: poşetin altında çürük çıkan meyve, etikette "organik" işaretli olduğu hâlde sertifikasız ürün ya da tartıldığından eksik gelen mal.

Kanun'un 11. maddesi size dört seçimlik hak tanır:

1. malı geri verip sözleşmeden dönme,
2. malı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme,
3. aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım isteme,
4. imkân varsa ayıpsız bir misliyle değiştirme.

Sebze ve meyvede onarım anlamlı olmadığından gündeme gelenler iade, indirim ya da değişimdir. Satıcı seçtiğiniz talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

İki sınır da bilinmelidir. Birincisi, sözleşme sırasında ayıptan haberdarsanız ya da haberdar olmanız beklenebiliyorsa sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz (md. 10/2). Tezgâhta ezik olduğunu gördüğünüz ürünü indirimli almayı kabul ettiyseniz sonradan aynı ezik için hak iddia etmeniz zordur. İkincisi, teslimden sonraki altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir; ancak bu karine malın ya da ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz (md. 10/1). Birkaç günde bozulabilen taze ürünlerde bu nedenle sorunu olabildiğince çabuk, tercihen aynı gün ya da ertesi pazar gününde satıcıya iletmek sizin yararınızadır.

Sorun–çözüm tablosu

Karşılaştığınız durum	İlk adım	Sonraki adım	Dayanak
Etiket fiyatıyla istenen fiyat farklı	Etiketi gösterin	Düşük olan uygulanmazsa zabıtaya bildirin	6502 md. 54/2
Tartıda eksiklik	Pazar girişindeki kontrol tartısında tartın	Satıcıya gösterin, çözülmezse zabıta	Yönetmelik md. 6/7, 21
Poşette çürük ya da farklı kalite ürün	Satıcıdan iade ya da değişim isteyin	Hakem heyetine yazılı başvuru	6502 md. 11; Yönetmelik md. 19/3
Etiketsiz ya da okunaksız etiket	Satıcıya hatırlatın	Zabıta bürosuna bildirin	Yönetmelik md. 20, 26
Kaba davranış	Satış yeri numarasını not alın	Zabıta bürosuna bildirin	Yönetmelik md. 19/3-ç, 26
Gıda güvenilirliği şüphesi	Ürünü ve etiketini saklayın	174 Gıda Hattı	Tarım ve Orman Bakanlığı
Nereye başvuracağınızı bilmiyorsanız	ALO 175'i arayın	Yönlendirilen makama başvurun	Ticaret Bakanlığı

Pazar yerinde başvuru: zabıta ve belediye

Pazar yerlerini belediye işletir ve denetler. Yönetmelik'in 22. maddesi belediyeye tüketicilerin bilinçlendirilmesi ve korunmasına yönelik tedbirleri alma görevi verir; 24. maddesi denetim yetkisinin münhasıran yetkili belediye personelince kullanılacağını söyler. Her pazar yerinde bir zabıta bürosu bulunması zorunludur (md. 6). Bildiriminizi yaparken tezgâhın satış yeri numarası, gün ve saat, ürün ve tutar bilgisini vermeniz işi hızlandırır.

Belediyenin elindeki yaptırımlar caydırıcıdır. Tüketiciye sözlü ya da fiilî kötü muamele, etiket kurallarına aykırılık gibi eylemleri bir takvim yılında iki kez yapan satıcı, belediye encümeni kararıyla bir aya kadar faaliyetten men edilir (md. 26). Hileli tartı, eksik mal koyma ya da standarda aykırı mal satma gibi eylemleri bir yılda üç kez tekrarlayanın tezgâh tahsisi iptal edilir (md. 27/1-e).

Tüketici hakem heyeti: 2026 sınırı ve başvuru yolu

Tüketici hakem heyetleri 6502 sayılı Kanun'a göre kurulur; illerde ticaret il müdürlüğü, ilçelerde kaymakamlık bünyesinde çalışır. Ticaret Bakanlığı'nın 22 Ocak 2026 tarihli bilgilendirme metnine göre:

• 2026 yılında 186.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda il ya da ilçe tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklar için önce arabulucuya, sonra tüketici mahkemesine gidilir.
• Başvuru şahsen ya da avukatla; elden, postayla ya da e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) ile yapılır. Sözlü başvuru kabul edilmez.
• Başvuruda kimlik bilgileri, uyuşmazlık konusu, talep, Türk lirası cinsinden uyuşmazlık değeri ve şikâyet edilen tarafa ilişkin bilgi bulunmalıdır.
• Başvuru yerleşim yerinizin ya da alışverişi yaptığınız yerin hakem heyetine yapılabilir; heyet bulunmayan ilçelerde kaymakamlığa başvurulur (Kanun md. 68/3).
• Başvurular en geç altı ay içinde karara bağlanır; gerekirse bu süre en fazla üç ay uzatılabilir.

Hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve heyet vekâlet ücretine hükmedemez (md. 70/1). Karara tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir (md. 70/3). Tutar küçük de olsa başvurunuzu belgelerle desteklemeniz işinizi kolaylaştırır: tezgâhın numarası, etiketin ve ürünün fotoğrafı, tarih ve varsa satış belgesi.

Hal hakem heyeti ile karıştırmayın

Pazar Yönetmeliği'nin 32. maddesi, idari para cezaları dışındaki uyuşmazlıklarda hal hakem heyetlerine başvurulabileceğini söyler. Ancak 5957 sayılı Kanun'un 2. maddesi hal hakem heyetini üreticiler ile meslek mensupları arasındaki ya da meslek mensuplarının kendi aralarındaki uyuşmazlıklar için tanımlar. Yani hal hakem heyeti esas olarak üretici, komisyoncu, tüccar ve pazarcı arasındaki ticari anlaşmazlıkların yeridir. Tüketici olarak sizin başvuru yeriniz tüketici hakem heyetidir. Toptan ve perakende ticaretin farkı için semt pazarı ile toptancı hal farkı rehberine bakabilirsiniz.

Haklarınızı korumak için alışveriş sırasında

• Tezgâhın tanıtım levhasındaki satış yeri numarasına bir göz atın.
• Etiketi okuyun; fiyatın kilogram, adet ya da bağ için olduğunu doğrulayın.
• Tartım sırasında ekranı izleyin, kap ağırlığının düşüldüğünü görün.
• Poşeti eve götürmeden önce pazarın kontrol tartısını kullanın.
• Bozulmaya yatkın ürünlerde sorunu gecikmeden satıcıya iletin.

Haftanın hangi günü nerede pazar kurulduğunu gün gün pazarlar sayfasından bulabilirsiniz. Sitenin kaynak verisine göre (Hal Kayıt Sistemi ve belediye açık verisi) örneğin İstanbul Kadıköy'deki Kozyatağı Pazarı cuma, Şişli'deki Feriköy-Lalaşahin Pazartesi Pazarı pazartesi, Ankara Çankaya'daki Emek Pazar Yeri salı, İzmir Buca'daki Şirinyer Pazar Yeri çarşamba ve pazar, Antalya Muratpaşa'daki Varlık Üretici Pazarı ise pazar günü kurulur. Terimlerin tanımları için zabıta ve pazarcı sözlük maddelerine bakabilirsiniz.