Pazarda terazi ve tartı: haklarınız neler?

Pazarda tartı konusunda üç hakkınız vardır: ürününüz damgalı ve muayenesi yapılmış bir elektronik terazide tartılmalı, terazinin ekranı sizin görebileceğiniz yönde durmalı ve şüphe duyarsanız pazar yerinin girişindeki ya da çıkışındaki kontrol tartısında ağırlığı kendiniz doğrulayabilmelisiniz. Bu hakların dayanağı Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik'in 6. ve 21. maddeleri ile 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu'dur. Ekim 2025'ten bu yana, tartılarak satılan üründe kasa ya da kap ağırlığının (dara) düşülmesi de Fiyat Etiketi Yönetmeliği'yle açıkça zorunlu tutuluyor.

Pazarda hangi terazi kullanılabilir?

Yönetmelik'in 21. maddesi satıcıların kullanacağı tartıyı dört kuralla sınırlar:

1. Elektronik ve muayeneli. Satış yerinde, 3516 sayılı Kanun'a göre gerekli muayeneleri yapılmış elektronik tartı kullanılır (md. 21/1).
2. Geçerli damga. Damgalanmamış, damgası kopmuş ya da bozulmuş, periyodik muayene zamanında başvurusu yapılmamış, damga süresi geçmiş ya da damgası iptal edilmiş ölçü ve tartı aletleri kullanılamaz (md. 21/2).
3. Görünür ekran. Tartı, tüketicinin satın aldığı malın ağırlığını görmesini sağlayacak biçimde satış yerinin uygun bir yerine konur (md. 21/3).
4. Hilesiz kullanım. Ölçü ve tartı aletleri hileli biçimde kullanılamaz (md. 21/4).

Kanun'daki "damga" kavramı da tanımlıdır: muayene sonunda uygun bulunan ölçü aletinin üzerine konan resmî ayar işaretidir (3516 s. Kanun md. 4). Damgalanmaya elverişli olmayan aletlere damga yerine geçen bir belge verilir (md. 13). Tartı Aletleri Muayene Yönetmeliği'nin 13. maddesine göre damga; yakma, basma, vurma ya da tele takılan kurşunun sıkılmasıyla yapılabileceği gibi, çıkarıldığında bozulan, hologramlı ya da hologramsız özel bir etiket biçiminde de olabilir. Terazinin gövdesinde böyle bir mühür ya da etiket aramanız bu yüzden anlamlıdır.

Muayene takvimi: iki yılda bir, belediye ölçü ayar memurları

Tartı Aletleri Muayene Yönetmeliği pazar terazilerini ayrıca anar. Madde 8/3'e göre belediyelerin belirlediği yer ve günlerde kurulan açık ya da kapalı pazar yerlerinde kullanılan, kapasitesi 2000 kilogram ve altındaki III ve IV. sınıf otomatik olmayan elektronik tartıların muayenesini grup merkezi belediye ölçü ve ayar memurları yapar.

Konu	Kural	Dayanak
Periyodik muayene süresi	İki yıl; damgalandığı yıl birinci yıl sayılır	Tartı Aletleri Muayene Yön. md. 8/4-a
Başvuru dönemi	Süresi dolan yılı izleyen yılın 1 Ocak – şubat sonu	md. 8/4-a
Muayenenin tamamlanması	Aynı yılın kasım ayı sonuna kadar	md. 8/4-ç
Habersiz (ani) muayene	Bakanlık, il müdürlükleri ve grup merkezi belediye ölçü ayar memurlukları	md. 9
Şikâyet muayenesi	İl müdürlükleri ve grup merkezi belediye ölçü ayar memurlukları	md. 10

Buradaki "il müdürlüğü", Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü'dür (md. 4). Şikâyet muayenesi, 3516 sayılı Kanun'un 9. maddesinde bir ölçü aletinin doğru çalışıp çalışmadığının, alet sahibi ya da başka bir kişinin yazılı başvurusu üzerine incelenmesi olarak tanımlanır. Yani bir terazinin yanlış tarttığından şüpheleniyorsanız yazılı başvuru yolu kanunda açıkça vardır.

Kontrol tartısı: pazarın giriş ve çıkışında

Yönetmelik'in 6. maddesi, her pazar yerinde bulunması zorunlu tesisler arasında elektronik tartıları sayar ve 7. fıkrasında amacını açıklar: tüketicilerin satın aldıkları malın ağırlığını kontrol edebileceği, mevzuata uygun elektronik tartılar pazar yerinin giriş ve çıkış noktalarına konulur. Aynı maddeye göre pazar yerinde zabıta bürosu da bulunmak zorundadır.

Kontrol tartısını kullanırken şunlara dikkat edin:

• Poşetle birlikte tartın, sonra ayrı düşünün. Tezgâhta ürün hangi kapla tartıldıysa kontrol tartısında da aynı biçimde tartmak karşılaştırmayı adil kılar.
• Birden fazla ürünü ayrı ayrı tartın. Hepsini tek poşette tartmak farkın hangi tezgâhtan geldiğini gizler.
• Farkı not alın. Tezgâhın satış yeri numarası tanıtım levhasında yazar (Yönetmelik md. 17/1-a); bu numara şikâyetinizde işe yarar.
• Önce satıcıya dönün. Farkı satıcıya gösterip düzeltme isteyin; sorun yerinde çözülmezse notlarınız sonraki adım için hazır olur.

Dara: kasanın ağırlığını ödemek zorunda değilsiniz

Fiyat Etiketi Yönetmeliği'nde 11 Ekim 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle açık hâlde satılan ürünlerin net miktarı belirlenirken daranın düşülmesi zorunlu oldu (md. 9/2). Yönetmelik darayı, açık hâlde satılan malın birlikte tartıldığı kabın ağırlığı olarak tanımlar; malın birim fiyatını etkilemeyecek nitelikteki plastik poşet, streç film ve kese kâğıdı gibi ambalajları bu tanımın dışında tutar (md. 4/1-o).

Bu ayrım pazarda şöyle karşınıza çıkar: domatesi sepetiyle, üzümü kasasıyla ya da zeytini plastik bir kapla tartıyorsa satıcı kabın ağırlığını düşmelidir. Dara işlevi olan bir terazide boş kap ürün konmadan önce terazide sıfırlanır; ekranın size dönük olması bu adımı da görebilmenizi sağlar.

Aykırılığın sonuçları

Tartıya ilişkin kurallar birkaç ayrı mevzuatta yaptırıma bağlanmıştır:

• Ölçüler ve Ayar Kanunu. Damgası kopmuş, bozulmuş ya da süresi geçmiş ölçü aletini kullanan kişiye idari para cezası verilir ve alete el konulur (md. 15/c). Ani ya da başkasının başvurusuyla yapılan şikâyet muayenesinde ayarı doğru çıkmayan aleti kullanan kişiye de idari para cezası verilir ve alete el konulur; ancak ayar hatası alet sahibinin aleyhine ise ceza verilmez (md. 15/e).
• Muayenede hata çıkarsa. Damgası sağlam ama ayarı yanlış bir tartı ani ya da şikâyet muayenesinde tespit edilirse damgası iptal edilir, tamir ve ayar yapılana kadar kullanılmaması için telle bağlanıp mühürlenir ve durum il müdürlüğüne bildirilir (Tartı Aletleri Muayene Yön. md. 12/2-a).
• Pazar Yönetmeliği. Ölçü ve tartı aletlerini hileli kullanma eylemini bir takvim yılında üç kez gerçekleştiren satıcının tahsisi, yani tezgâh hakkı belediye encümeni kararıyla iptal edilir (md. 27/1-e).

Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için burada tutar vermiyoruz; güncel değerler ilgili idareden öğrenilebilir.

Adım adım: şüphelendiğinizde ne yapmalı?

1. Tartım sırasında ekranı izleyin; dara tuşunun kullanıldığını ve ekranın sıfırdan başladığını görün.
2. Şüphe varsa ürünü pazarın giriş ya da çıkışındaki kontrol tartısında yeniden tartın.
3. Farkı satıcıya gösterin, düzeltme ya da iade isteyin.
4. Sonuç alamazsanız satış yeri numarasıyla birlikte pazar yerindeki zabıta bürosuna bildirin.
5. Terazinin kendisinden şüpheleniyorsanız 3516 sayılı Kanun'daki şikâyet muayenesi için yazılı başvuru yapılabileceğini unutmayın; muayeneyi il müdürlüğü ya da grup merkezi belediye ölçü ayar memurluğu yapar.

Parasal uyuşmazlıklarda başvuru yolları için pazarda tüketici hakları rehberine, zabıtanın pazardaki rolü için zabıta denetimi rehberine, terimler için elektronik terazi ve zabıta maddelerine bakabilirsiniz.

Üstü kapalı pazarlardan örnekler

Kontrol tartısı yönetmelikte her pazar yeri için öngörülür; yerinde nasıl uygulandığını görmek için büyük pazarlara bakabilirsiniz. Sitenin kaynak verisinde (Hal Kayıt Sistemi ve belediye açık verisi) üstü kapalı olarak kayıtlı pazarlardan bazıları şunlardır: İstanbul Bakırköy'deki Bakırköy Cumartesi Pazarı cumartesi, Beşiktaş'taki Beşiktaş Pazarı cumartesi, İzmir Bornova'daki Atatürk Kapalı Pazar Yeri cuma, Konya Selçuklu'daki Binkonut Sebze (Pazartesi) Semt Pazarı pazartesi ve Antalya'daki Döşemealtı Belediyesi Kapalı Pazar Yeri cuma günü kurulur. Tüm üstü kapalı pazarların listesi kapalı pazar yerleri sayfasında.