İlçe pazarı: küçük ilçelerde haftalık pazar günü

Sitenin kaynak verisine göre (Hal Kayıt Sistemi / belediye açık verisi) 180 ilçede yalnızca bir pazar yeri kayıtlı ve bu pazarların en sık kurulduğu gün Cuma (55 ilçe). Onu Çarşamba (35) ve Perşembe (31) izliyor; Pazar günü kurulan ilçe pazarı yalnızca 10. Pazarın günü her ilçede belediye encümeninin kararıdır; aşağıda hangi günün ne sıklıkta seçildiğini ve kendi ilçenizin pazarını nasıl bulacağınızı anlatıyoruz.

"İlçe pazarı" derken ne kastediyoruz?

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik'te "ilçe pazarı" adında ayrı bir tür yoktur. Mevzuat yalnızca iki tür tanır: semt pazarı ve üretici pazarı (md. 4). Bir ilçe merkezinde kurulan haftalık pazar da hukuken bir semt pazarıdır ya da, yalnızca üreticilerin satış yaptığı bir pazarsa, üretici pazarıdır. Bu rehberde "ilçe pazarı" terimini pratik bir anlamda kullanıyoruz: sitenin kaynak verisinde o ilçede kayıtlı tek pazar yeri. Aynı ölçüt ilçe pazarı günleri listesinde de kullanılıyor.

Veride Türkiye'nin 973 ilçesinden 438'inin pazar kaydı var. Bunların 258'inde iki ya da daha fazla pazar yeri, 180'inde tek pazar yeri bulunuyor. Kayıt dışı köy pazarları ve kaynakta yer almayan ilçeler bu hesaba girmiyor.

Hangi gün, kaç ilçede?

Gün	Tek pazarı olan ilçe sayısı
Pazartesi	26
Salı	21
Çarşamba	35
Perşembe	31
Cuma	55
Cumartesi	23
Pazar	10

Tek pazarlı ilçelerde Cuma'nın bu kadar öne çıkması dikkat çekici: 180 ilçenin yaklaşık üçte biri. Türkiye genelinde, çok pazarlı ilçeler de dahil edildiğinde, en yoğun gün Cuma'dır (448 kayıt); ilçe pazarlarında ise tablo farklı. Pazar gününün son sırada olması da genel tabloyla uyumlu: tüm kayıtlarda Pazar, en az pazar kurulan üçüncü gün.

180 ilçe pazarının 170'i haftada tek gün kuruluyor. On ilçenin tek pazar yeri ise haftada iki ya da daha fazla gün açık; örneğin Sinop'taki Ayancık Açık Pazar Yeri Pazartesi ve Cuma, Kastamonu'daki İnebolu Kapalı Pazar Yeri Salı ve Cumartesi, Erzurum'daki Hınıs Pazarı Pazartesi ve Cuma günleri kuruluyor.

Hangi illerde tek pazarlı ilçe çok?

Tek pazarlı ilçenin en çok olduğu il Konya (15). Konya'nın 31 ilçesinin tamamında pazar kaydı var ve merkezdeki üç ilçe dışındaki 28 ilçenin yarısından fazlasında tek bir pazar yeri bulunuyor. Onu Sakarya (12), Giresun (9), Erzurum (8) ve Kastamonu (7) izliyor. Yozgat'ta altı; Afyonkarahisar, Bursa, Çankırı, Düzce, Samsun ve Sinop'ta beşer tek pazarlı ilçe var.

Bazı illerden örnekler:

İlçe pazarı	İl / ilçe	Gün
Tire Salı Pazarı	İzmir / Tire	Salı
Köyceğiz Semt Pazarı	Muğla / Köyceğiz	Pazartesi
Sandıklı Pazarı	Afyonkarahisar / Sandıklı	Pazartesi
Emirdağ Salı Pazarı	Afyonkarahisar / Emirdağ	Salı
Oltu Halk Pazarı	Erzurum / Oltu	Çarşamba
Tosya Belediyesi Sebze ve Meyve Pazarı	Kastamonu / Tosya	Pazartesi
Boyabat Halk Pazarı	Sinop / Boyabat	Pazartesi
Sapanca Belediyesi Halk Pazarı	Sakarya / Sapanca	Cuma
Taraklı Halk Pazarı	Sakarya / Taraklı	Cumartesi
Çarşı Cuma Pazarı	Giresun / Tirebolu	Cuma
Keles Cuma Pazarı	Bursa / Keles	Cuma
Karapürçek Belediyesi Halk Pazarı	Sakarya / Karapürçek	Cuma

Tüm tek pazarlı ilçeler il il ilçe pazarı günleri listesinde.

Aynı ilde ilçe pazarlarının günleri

Tek pazarlı ilçelerin gün dağılımı il içinde de farklılaşıyor. Konya'daki 15 ilçe pazarının altısı Cuma günü kuruluyor: Kulu, Sarayönü, Halkapınar, Derebucak, Çeltik ve Derbent. Salı Tuzlukçu ve Beyşehir, Çarşamba Yunak ve Karapınar, Perşembe Cihanbeyli ve Hadim, Pazar Ereğli ve Akören, Pazartesi Yalıhüyük'te pazar var. Sakarya'da ise Çarşamba öne çıkıyor: Pamukova, Kocaali, Akyazı ve Erenler; Cuma günü Karapürçek, Sapanca ve Kaynarca; Salı Ferizli ve Hendek; Perşembe Söğütlü, Cumartesi Taraklı, Pazar Arifiye. Giresun'da dokuz ilçe pazarının dördü (Yağlıdere, Güce, Çamoluk, Keşap) Çarşamba günü kuruluyor.

Bu tablo, aynı ildeki ilçe pazarlarının çoğu zaman farklı günlere düştüğünü, ama bazı günlerin (Konya'da Cuma, Sakarya ve Giresun'da Çarşamba) birden fazla ilçede birlikte seçildiğini gösteriyor. Bir ilçenin pazarını kaçırdıysanız, aynı ilin başka bir ilçesinde farklı bir gün pazar bulabilirsiniz; il sayfaları bu karşılaştırma için uygun.

"Halk pazarı" adı

Tek pazarlı ilçelerin 36'sında pazarın resmî adında "halk pazarı" ifadesi geçiyor: Oltu, Narman, Boyabat, Durağan, Kocaali, Taraklı, Sapanca, Karapürçek, Akören gibi. Bu ad mevzuatta ayrı bir tür değil; belediyelerin pazarlarına verdiği bir isim. Adında "kapalı" geçen ilçe pazarları da var: Konya'da Ereğli Gülbahçe Kapalı Semt Pazarı, Kulu Camikebir, Halkapınar, Derbent ve Karapınar'daki Şehit Ömer Halisdemir; Sakarya'da Ferizli, Akyazı, Kaynarca, Söğütlü, Hendek ve Erenler'deki kapalı pazar yerleri. 180 ilçe pazarının 35'i kapalı olarak işaretli.

Kayıtlar ilçe pazarı hakkında ne söylüyor, ne söylemiyor?

180 ilçe pazarı kaydının 177'si Hal Kayıt Sistemi'nin pazar yeri listesinden geliyor. Bu liste pazarın adını, ilçesini ve kurulduğu günü veriyor; ama pazarın saatini, tezgâh sayısını ya da tam adresini her zaman vermiyor. Bu yüzden sayfalarımızda bazı bilgiler bilinçli olarak boş kalıyor:

• Açılış ve kapanış saati: 180 ilçe pazarının hiçbirinde kaynakta saat yok. Saat uydurmuyoruz; pazar sayfasında "saat bilgisi kaynakta yok" yazıyor. Kış ve yaz düzeni için ilçe belediyesinin zabıta müdürlüğüne sormak en sağlam yol.
• Kapalı mı açık mı: 35 pazarın adı ya da kaydı kapalı pazar yeri olduğunu gösteriyor, 3'ü açıkça açık alan pazarı. Kalan 142 pazar için bu bilgi kaynakta yok; yağmurlu bir günde gitmeden önce bunu hesaba katın.
• Konum: Yalnızca 4 ilçe pazarının koordinatı doğrudan kaynaktan geliyor. 33'ü mahalle merkezine, 143'ü ilçe merkezine göre gösteriliyor ve haritada "yaklaşık konum" olarak işaretli. İlçe merkezi çoğu zaman pazarın kurulduğu yere yakındır, ama pazar yeri çarşı dışında bir otoparkta ya da dere kenarında da olabilir.

Bu boşlukları doldurmanın yolu topluluk bildirimi. Pazar sayfalarındaki "Bu pazarı bildirin" formundan saat, kapalı alan ya da tezgâh bilgisini gönderebilirsiniz; bildirimler kaynak verinin üzerine yazılmıyor, ayrı ve etiketli olarak gösteriliyor.

Pazar günü nasıl belirlenir?

Pazarın hangi gün kurulacağına belediye encümeni karar verir. Yönetmelik madde 9, kuruluş günü belirlenirken o yerdeki diğer pazar yerlerinin günlerinin dikkate alınmasını ve meslek kuruluşunun görüşünün alınmasını ister. Yönetmelik, farklı ilçelerin pazar günlerini birbirine göre ayarlamak için ayrı bir usul öngörmez; karar her belediyenin kendi encümenindedir.

Bir kural daha var: 5957 sayılı Kanun madde 7/3 ve Yönetmelik madde 5/5'e göre semt pazarı olan bir yerde üretici pazarı semt pazarıyla aynı gün kurulamaz. Tek pazarlı bir ilçede yeni bir üretici pazarı kurulursa, bu pazar mevcut semt pazarının gününden farklı bir güne konur. Pazar yerinin kurulma, taşınma ve kapatılma süreci pazar yeri nasıl kurulur rehberinde anlatılıyor.

Kendi ilçenizin pazarını bulmak

1. İlçe sayfasına bakın. Pazarı kayıtlı her ilçenin bir sayfası var; örneğin Tire, Köyceğiz, Sandıklı. İl sayfalarından da ilçelere ulaşabilirsiniz: il listesi.
2. Gün sayfasını kullanın. Belirli bir gün hangi ilçelerde pazar kurulduğunu Cuma gibi gün sayfalarında görebilirsiniz.
3. Haritada görün. Hangi gün hangi ilçe aracı, seçtiğiniz il ve günde pazar kurulan ilçeleri harita üzerinde gösteriyor.
4. Takviminize ekleyin. İlçe pazarı haftada bir gün kurulduğu için bir haftayı kaçırmak bir sonraki fırsatın yedi gün sonra gelmesi demek. Haftalık pazar takvimi aracıyla ilçenizin pazarını telefonunuzun takvimine tekrar eden etkinlik olarak ekleyebilirsiniz.
5. Kayıt yoksa belediyeye sorun. İlçeniz veride yoksa ya da kayıt eski görünüyorsa ilçe belediyesinin duyurularına ya da pazar yerindeki zabıta bürosuna başvurun.

Kaynak verisinde koordinat bulunmayan ilçe pazarlarının haritadaki yeri, mahallenin ya da ilçenin merkez noktasına göre yaklaşık gösteriliyor. İlçe pazarına ilk kez gidecekseniz pazar sayfasındaki adrese göz atın; adres, kaynak kurumun kaydettiği hâliyle yazılır ve haritadaki yaklaşık noktadan daha güvenilirdir.

İlçe pazarında da aynı kurallar

İlçe pazarı küçük olsa da kuralları büyükşehir pazarlarıyla aynıdır: her ürün çeşidi için fiyat etiketi (Yönetmelik md. 20), damgalı elektronik terazi (md. 21), sebze-meyvede görünür künye (md. 18), pazar yerinde zabıta bürosu ve tüketici tartısı (md. 6). Semt pazarlarında satış yerlerinin en az yüzde yirmisi üreticilere ayrılır (md. 11/5); bu yüzden ilçe pazarlarında da üretici tezgâhları bulunabilir. Üretici ile pazarcı arasındaki farkı üretici pazarı rehberinde anlattık.